Nationaal Symposium in Dokkum laat zien hoe samenwerking, ondernemerschap en betrokken inwoners het verschil maken voor historisch erfgoed.
Hoe zorgen we ervoor dat onze monumenten niet alleen behouden blijven, maar ook bijdragen aan levendige, aantrekkelijke en toekomstbestendige vestingsteden? Die vraag stond centraal tijdens het Nationaal Symposium ‘Monumenten: lust of last?’, dat de Vereniging Nederlandse Vestingsteden op 29 oktober 2026 samen met de gemeente Noardeast-Fryslân organiseerde in Dokkum. Bestuurders, erfgoedprofessionals, ondernemers en andere betrokkenen kwamen samen om kennis en ervaringen uit te wisselen over de uitdagingen én kansen van monumentenzorg, herbestemming en erfgoedontwikkeling.
Dokkum als inspirerend voorbeeld
Burgemeester Johannes Kramer van Noardeast-Fryslân verwelkomde de deelnemers in de ‘Vestingstad aan het Wad’. De historische binnenstad van Dokkum vormde een passend decor voor de bijeenkomst. Hier is goed zichtbaar wat jarenlange samenwerking tussen gemeente, ondernemers en inwoners kan opleveren. “Het erfgoed hebben we van voorgaande generaties ontvangen, maar nu is het ónze verantwoordelijkheid”, aldus Kramer.
Ook Han ter Heegde, voorzitter van de Vereniging Nederlandse Vestingsteden en burgemeester van Gooise Meren, benadrukte het belang van toekomstgericht erfgoedbeleid. Historische binnensteden staan voor nieuwe uitdagingen, onder meer door de energietransitie en veranderende ruimtelijke opgaven. Hoe kunnen we ons erfgoed behouden en tegelijkertijd ruimte bieden aan nieuwe ontwikkelingen?
Monumenten hebben mensen nodig
Mark Stafleu van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed onderstreepte dat goed monumentenbeleid vraagt om voldoende bestuurlijke slagkracht, deskundigheid en capaciteit bij gemeenten. Maar overheden kunnen het niet alleen. Ook particuliere initiatieven en betrokken inwoners zijn onmisbaar.
Dat werd bevestigd door Arno Boon van BOEi, die liet zien hoe monumenten door herbestemming een tweede leven kunnen krijgen. Een inspirerend voorbeeld is de voormalige gevangenis Blokhuispoort in Leeuwarden, die is uitgegroeid tot een plek voor cultuur, ondernemerschap en ontmoeting.
Zijn belangrijkste boodschap: betrek inwoners en ondernemers vanaf het begin, creëer draagvlak en heb geduld en doorzettingsvermogen. Succesvolle herbestemming vraagt om meer dan een goed plan alleen.
Dokkum bewijst: vele kleine stappen maken een groot verschil
Een bijzonder inspirerend praktijkvoorbeeld kwam uit Dokkum zelf. Ondernemers Silvester Adema en Jan-Michiel van der Gang vertelden hoe zij samen met andere betrokkenen werken aan het herstel en de uitstraling van de historische binnenstad. Via de Stichting Stads Ontwikkelings Maatschappij (SOM) kunnen pandeigenaren gebruikmaken van laagrentende leningen voor de renovatie van historische gevels. Hun aanpak is even eenvoudig als doeltreffend: liever veel kleine projecten dan één groot project.
Het resultaat is een binnenstad waar historisch karakter en hedendaagse bedrijvigheid elkaar versterken. Want een vestingstad moet geen museum worden, maar een levendige plek blijven waar mensen graag wonen, werken en verblijven.
Kennis, capaciteit en samenwerking
Ook de uitdagingen waarmee gemeenten te maken hebben, kwamen uitgebreid aan bod. Kees van Stralen van de Provincie Fryslân belichtte de provinciale ondersteuning van monumentenzorg en cultuurhistorisch erfgoed. Daarbij wees hij op subsidiemogelijkheden en het belang van regionale samenwerking en kennisuitwisseling.
Tijdens een workshop ging Yoram Poot van Lysias Advies dieper in op de uitvoeringspraktijk van gemeentelijk erfgoedbeleid. Uit onderzoek van Lysias uit 2024 blijkt dat veel gemeenten kampen met een tekort aan deskundigheid, capaciteit en financiële middelen. Het gezamenlijk inzetten van expertise, het delen van kennis en samenwerking tussen gemeenten kunnen helpen om deze knelpunten aan te pakken.
Europese kansen voor vestingsteden
Raphaël DeRoo, algemeen directeur van EFFORTS, de Europese vereniging van vestingsteden, liet zien welke mogelijkheden Europese samenwerking biedt voor het behoud en beheer van materieel en immaterieel erfgoed. Ook wees hij op Europese subsidiemogelijkheden die door Nederlandse gemeenten nog onvoldoende worden benut. Door kennis, ervaring en ambities over de grenzen heen te verbinden, ontstaan nieuwe kansen voor historische vestingsteden.
De Spaanse Weg: samen een groter verhaal vertellen
Een mooi voorbeeld van grensoverschrijdende samenwerking kwam van de gemeente Oost Gelre. Met een videopresentatie werd aandacht gevraagd voor de verdere ontwikkeling van De Spaanse Weg. Groenlo en Oost Gelre hebben de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in het beleefbaar maken van de geschiedenis van de Tachtigjarige Oorlog. Met De Spaanse Weg kan deze lokale geschiedenis uitgroeien tot een gezamenlijk Europees verhaal. Een verhaal waarin vestingsteden samenwerken aan historische bewustwording, toerisme, zichtbaarheid en beleving. De uitnodiging aan andere vestingsteden was duidelijk: wie sluit zich aan om dit bijzondere verhaal verder tot leven te brengen?
Samen werken aan levend erfgoed
Het Nationaal Symposium 2026 maakte duidelijk dat monumentenzorg om meer vraagt dan regelgeving, subsidies en restauratieplannen.
De toekomst van onze vestingsteden vraagt om visie, creativiteit, bestuurlijke daadkracht en vooral samenwerking.
Dokkum liet zien wat er mogelijk is wanneer gemeenten, ondernemers en inwoners gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor hun historische omgeving. Zo veranderen monumenten van een mogelijke last in een waardevolle lust: plekken die niet alleen het verleden bewaren, maar ook bijdragen aan de leefbaarheid, identiteit en aantrekkingskracht van onze vestingsteden.
De Vereniging Nederlandse Vestingsteden kijkt terug op een inspirerende bijeenkomst en bedankt de gemeente Noardeast-Fryslân, alle sprekers en deelnemers voor hun samenwerking, betrokkenheid en waardevolle bijdragen.
Samen behouden, beleven, verbinden en versterken we ons vestingverleden.
