Vestingstad Enkhuizen
Overzicht
Enkhuizen is zo’n stad waar je heerlijk rondstruint langs mooie grachten en sfeervolle straatjes met markante namen als Hemeltje en Drie Groene Eikels. Wandel, fiets of vaar door Enkhuizen en kijk je ogen uit. Binnen de oude vestingwal vind je maar liefst 361 rijksmonumenten.
Ontdek ook het Zuiderzeemuseum en Sprookjeswonderland, laat je verrassen door de bijzondere winkels en geniet van de gezellige horeca. In Enkhuizen kun je puur genieten! En ook voor kinderen is er van alles te doen. Een dag in Enkhuizen vliegt voorbij, blijf gerust slapen en kom ook zeker nog eens terug!
De geschiedenis van Enkhuizen
Enkhuizer vestingwerken.
De geschiedenis van de Enkhuizer verdedigingswerken begon bij de Engelse Toren. Het gebouw aan het uiteinde van de Bocht, ter hoogte van de Breedstraat, werd in 1396 gebouwd. In een tijd dat de graven van Holland Friesland aanvielen, waarbij Enkhuizen als uitvalsbasis werd gebruikt.
De toren werd vanaf 1602 gebruikt als kantoor van de VOC. Nog geen dertig jaar later was de Enkhuizer Kamer van de VOC zo’n omvangrijk en rijk bedrijf geworden, dat ze een nieuw en groot pand aan de Wierdijk kon betrekken. De Engelse of Oost-Indische Toren zoals het gebouw ook werd genoemd, werd verhuurd aan een herbergier die er zijn bedrijf in vestigde. De toren werd in 1829 gesloopt.
Na de bouw van de Engelse Toren werden er korte aarden wallen aangelegd samen met een viertal stadspoorten, maar pas in de zestiende eeuw begon men met de bouw van een stadsmuur om de hele stad heen. Het was een enorme investering, ook al omdat in de slappe Westfriese bodem de hele muur onderheid moest worden. De Enkhuizers begonnen in het jaar 1530 en pas in 1570 was het laatste gedeelte van de muur klaar.
Eigenlijk was hij toen al niet meer toereikend voor de moderne oorlogsvoering. Het geschut van bijvoorbeeld Phillips II en Alva kon korte metten maken met zo’n bakstenen muur. De stadsmuur is dan ook in de laatste jaren van de zestiende eeuw alweer gesloopt. De onderste helft van de Drommedaris is het enige onderdeel van de muur dat gespaard is gebleven.
Archeologen komen regelmatig de fundamenten van de muur tegen. Bij rioolwerkzaamheden vonden ze recentelijk onder de hoek Westerstraat en Paulus Potterstraat de fundamenten van de oude Westerpoort. Uiteraard zijn een aantal grachten die bij de muur hoorde gebleven: de Oude Gracht en het Spaans Leger gaven de grens aan van het oude middeleeuwse Enkhuizen.
Op 15 september 1596 besloten de Burgemeesters en de Vroedschap van Enkhuizen dat de stad te klein geworden was. Door de economische groei van de stad was een enorm tekort aan havens, opslagplaatsen en woningen ontstaan. Natuurlijk moesten ook de verdedigingswerken gemoderniseerd worden.
De Staten van Holland hadden al in 1579 de Alkmaarder Adriaen Antonisz (1541 – 1620) aangesteld als fortificatiemeester in Holland en Zeeland. Hij kreeg de opdracht een nieuw vestingwerk voor Enkhuizen te ontwerpen. Het was een vrij eenvoudig bolwerk volgens de regels van het Oud-Hollands Stelsel. Adriaen Antonisz paste een Hollandse verbetering van het vesting bouwen toe: in plaats van stenen muren gebruikt hij aarden wallen.
In tegenstelling tot veel Nederlandse steden heeft Enkhuizen zijn Vest niet gesloopt. Pas in de jaren zestig van de twintigste eeuw waren de aarden wallen te benauwd geworden, maar gelukkig zag men toen al de historische waarde van de Vest in. Nieuwbouwwijk Plan Noord werd een eind buiten de Vest aangelegd. Een van de eerste vrouwelijke stedenbouwkundigen in provinciale dienst, ir. E.F. (Elze) van den Ban (1894–1973), adviseerde Enkhuizen om het Schootsveld als een soort groenstrook tussen de oude en de nieuwe stad te handhaven. Gelukkig volgde het toenmalige stadsbestuur haar advies.
Enkhuizen vandaag
Enkhuizen is zo’n stad waar je heerlijk rondstruint langs mooie grachten en sfeervolle straatjes met markante namen als Hemeltje en Drie Groene Eikels. Wandel, fiets of vaar door Enkhuizen en kijk je ogen uit. Binnen de oude vestingwal vind je maar liefst 361 rijksmonumenten. Ontdek ook het Zuiderzeemuseum en Sprookjeswonderland, laat je verrassen door de bijzondere winkels en geniet van de gezellige horeca. In Enkhuizen kun je puur genieten! En ook voor kinderen is er van alles te doen. Een dag in Enkhuizen vliegt voorbij, blijf gerust slapen en kom ook zeker nog eens terug!
Stadswandeling
In Enkhuizen lijkt het op veel plekken of de tijd heeft stilgestaan. Beleef het zelf met een mooie rondvaart of leuke stadswandeling. Ga op pad met het boekje Stadswandeling in Enkhuizen of ontdek Enkhuizen met de kinderspeurtocht Kraak de code Enkhuizen. Beide boekjes zijn voor € 3,50 verkrijgbaar bij de VVV.
Musea met een verhaal
Bezoek zeker ook de musea van Enkhuizen, elk met een eigen verhaal. Loop door de historie in het Zuiderzeemuseum, bewonder vakmanschap in het Flessenscheepjesmuseum en duik in de toekomst van voedsel en plantenveredeling bij Sow to Grow. Er gaat een wereld voor je open!
Shoppen
Met volop variatie en leuke speciaalzaken is winkelen in Enkhuizen nog écht een verrassing! Ontdek de charmante Westerstraat, vol unieke boetiekjes en speciaalzaken. Van stijlvolle woonaccessoires en ambachtelijke lekkernijen tot eigenzinnige mode, vintage en hippe shops met alles voor kids. Vrijwel alle winkels zijn gevestigd in monumentale panden met karakteristieke details. Een blik boven etalages is dus zeker de moeite waard en maakt winkelen in Enkhuizen extra leuk!
Sprookjeswonderland
Al jaren de grote favoriet bij kinderen: een betoverend leuk dagje uit in Sprookjeswonderland. Gluur binnen bij de huisjes van het Kabouterdorp, bezoek het kasteel van Violinde of maak samen met Vadertje Tijd een reis door de jaargetijden. Een treintje, dobberbootjes, kinderboerderij, speeltuin… je raakt niet uitgekeken!
Rondvaart
Enkhuizen laat zich bij uitstek vanaf het water bewonderen. Ga mee met Rondvaart Enkhuizen en vaar in drie kwartier langs eeuwenoude theehuisjes, boerderijen, buitenverblijven en de oude vestingwal met monumentale waterpoorten – absoluut de moeite waard! Rondvaart Enkhuizen vaart van 1 april tot en met 30 september, van dinsdag tot en met zondag.
Wandelen en fietsen
Het veelzijdige Westfriese landschap rondom Enkhuizen is ideaal om te wandelen en te fietsen. Het is er heerlijk rustig en ruim, met karakteristieke dorpjes, molens, uitgestrekte landerijen en vergezichten over het IJsselmeer tot zo ver de horizon reikt. Het hele gebied is gedekt met knooppunten, je wandelt of fietst dus eenvoudig van knooppunt naar knooppunt. Lekker op de bonnefooi de omgeving verkennen of een mooie route downloaden kan natuurlijk ook.
Overnachten
- Hotel Die Port van Cleve
- Hotel Herberg de Compagnie
- Villa Enkhuizen
- B&B Aan de Veste
- B&B Enkhuizen
- B&B De Houten Uil
- B&B Koekelo(e)ren onder de Zuidertoren
- B&B De Linde
- B&B Tante Bets
- B&B Tante Roosje
Bezienswaardigheden
Binnen de oude vestingwal van Enkhuizen vind je maar liefst 361 rijksmonumenten. We lichten een paar voor je uit:
Drommedaris
Zeg je Enkhuizen, dan zeg je de Drommedaris. Alles in deze bijzondere vestingtoren ademt cultuur. De toren heeft in het verleden verschillende functies gehad, van gevangenis tot postkantoor. Tegenwoordig is de Drommedaris boven alles een cultureel centrum. Met voorstellingen op het gebied van muziek, theater, film en meer. Bovenin de Drommedaris, onder het carillon, vind je de sfeervolle filmzaal van Cinema Enkhuizen. Neem plaats op het rode pluche en geniet van het actuele filmprogramma.
Waterpoorten
Wandel je over de eeuwenoude vestingwal, dan kom je twee historische waterpoorten tegen: de Boerenboom en de Oude Gouwsboom. Via deze poorten konden boeren de stad per schuit binnenkomen of verlaten. Erg belangrijk, want tot in de 20e eeuw kon je veel land in de polders rondom Enkhuizen alleen maar varend bereiken. De benaming ‘boom’ komt van de boomstam die aan kettingen vast zat en voor de poort dreef. Deze werd weggehaald als de schipper naar binnen mocht. Bij gevaar of hoog water werden de poorten afgesloten met stalen luiken.
Zuider- of Sint Pancraskerk
In de Zuiderkerk zijn de grootste middeleeuwse gewelfschilderingen van heel Nederland te bewonderen. De 54 taferelen vormen samen een uniek kunstwerk van maar liefst 1300 vierkante meter. Zo bijzonder dat een deskundige het zelfs betitelde als de ‘Nachtwacht van Enkhuizen’. Ga dus zeker even kijken!
Wester- of Sint Gomaruskerk & Librije
De bouw van dit imposante godshuis startte rond 1470 en zou bijna vijftig jaar duren. Pronkstukken van deze kerk zijn het beroemde koorhek uit 1542 en de orgelkas uit 1549. Deze wordt gezien als een van de oudste en mooiste orgelkassen van Nederland.
Neem je in het Zuiderportaal de wenteltrap naar boven, dan waan je je 400 jaar terug in de tijd. Hier vind je de Librije van Enkhuizen (een zeventiende-eeuwse stadsbibliotheek) en de kerkenraadskamer met goudleerbehang, glas in lood ramen en een bijbels tegeltableau uit circa 1740.
Stadsgevangenis
Naast het stadhuis in Enkhuizen staat de oude stadsgevangenis. Het smalle, hoge gebouw uit 1612 staat door verzakking bijna net zo scheef als de toren van Pisa. De cellen zijn nog intact en martelwerktuigen herinneren aan het wrede lot van de gevangenen. Als muren konden praten…
Snouck van Loosenpark
Een ander pareltje is het Snouck van Loosenpark, een van de eerste sociale woningbouwprojecten van Nederland. Dit idyllische park hebben we te danken aan jonkvrouw Maria Margaretha Snouck van Loosen (1807-1885). Ze was de laatste van zes kinderloze zussen uit het vermogende Snouck van Loosen-geslacht en had in haar testament opgenomen dat na haar dood het hele familiekapitaal ‘teruggegeven’ moest worden aan de stad.
Een deel van het geld moest gebruikt worden voor het realiseren van huisvesting voor arbeidersgezinnen. In 1897, twaalf jaar na haar dood, werd het Snouck van Loosenpark met 51 woningen geopend. Het is nog altijd een groene oase van rust.
Binnenkijken
De Westerkerk, Zuiderkerk en de stadsgevangenis gaan in de zomermaanden open voor publiek. Je kunt deze monumenten dan ‘s middags van binnen bewonderen. De prachtige hal van het stadhuis en vestingtoren zijn het hele jaar door te bezichtigen. De openingstijden vind je op hun website.
Tip!
Open Monumentendag, ieder jaar in het tweede weekend van september, is een mooie gelegenheid om bijzondere monumenten in Enkhuizen van binnen te bekijken. Op deze dag gaan deuren open die de rest van het jaar gesloten blijven.
Meer informatie en een actuele agenda vind je op www.visitenkhuizen.nl
